Παιχνίδια εξουσίας με μηδενικό άρθροισμα: Ο λόγος στον Dean Kamen
Της Ζωής Μαρμαρά
Το 2001 οι Αμερικανοί περίμεναν με ανυπομονησία να δουν τη γέννηση μιας εφεύρεσης “πιο σημαντικής ακόμα κι απ’ το Internet”. Ο Dean Kamen, o άνθρωπος που επινόησε την πρώτη αυτόνομη φορητή συσκευή παροχής ινσουλίνης και το εξάτροχο όχημα προσωπικής μεταφοράς που μπορούσε να ανεβαίνει σε σκάλες και βραχώδη εδάφη, παρουσίασε τη νέα του εφεύρεση. Ήταν το Segway, ένα δίτροχο όχημα για την καθημερινή μετακίνηση που αξιοποιούσε την τεχνολογία της “δυναμικής σταθεροποίησης”: Όταν έγερνε κανείς το σώμα του μπροστά, το μηχάνημα προχωρούσε και όταν απομακρυνόταν προς τα πίσω, το μηχάνημα επιβράδυνε την ταχύτητά του ή σταματούσε. Το Segway απογοήτευσε τους οπαδούς του Kamen που περίμεναν να δουν κάποιο απόκοσμο όχημα που κινείται με κάποια μυστηριώδη πηγή ενέργειας. “Ε λοιπόν, δεν μπορεί να σε διακτινίσει στον Αρη ή να μετατρέψει το μολύβι σε χρυσό. Κάντε μου μήνυση”, απάντησε με αφοπλιστικό τρόπο ο αυτοδίδακτος φυσικός. O Kamen δε φοίτησε ποτέ σε πανεπιστήμιο. Την ώρα που έπρεπε να προετοιμάζει τα μαθήματά του για το σχολείο, δημιουργούσε αυτοσχέδια συστήματα εικόνας και ήχου στο υπόγειο του σπιτιού του. Πριν τελειώσει το σχολείο είχε ετήσιο εισόδημα 60,000 δολάρια. Σήμερα η τεράστια βιβλιοθήκη του είναι γεμάτη με τιμητικά πτυχία. Ένα από αυτά του απένειμε το Κολέγιο του Bates στις 27 Μαίου του 2007. Ο λόγος που απεύθυνε στους αποφοίτους του κολεγίου που παραβρέθηκαν στην τελετή παραμένει πάντοτε επίκαιρος:
“Eπιτρέψτε μου να κάνω μερικές παρατηρήσεις, επειδή είμαι βέβαιος πως μερικοί απο εσάς νομίζετε ότι χρειάζεστε συμπόνοια. Έχετε σπουδαστικά δάνεια κι ένα σωρό άλλα πράγματα που πρέπει να πληρώσετε. Λοιπόν, μια όψη του κόσμου όπως τον βλέπω: Πάρτε μιά οποιαδήποτε εφημερίδα. Οι πάγοι στους πόλους λιώνουν. Τρομοκρατία επικρατεί παντού. Στερεύουμε από βενζίνη, στερεύουμε από αέρα, στερεύουμε από νερό. Μέχρι τα μέσα της επαγγελματικής σας σταδιοδρομίας, ο πληθυσμός της Γης θα έχει φτάσει τα εννέα δισεκατομμύρια. Η μία απογοήτευση μετά την άλλη… Προσθέστε σ’ αυτό και ότι ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι σε αυτόν τον πλανήτη ζουν με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα. Τέσσερα δισεκατομμύρια άνθρωποι, τα δύο τρίτα της ανθρωπότητας, ζουν με λιγότερο από δύο δολάρια την ημέρα. Για αυτούς λοιπόν από εσάς που έχουν ανάγκη από συμπόνια – δε θα τη βρείτε εδώ.
Εκείνοι που είναι αρκετά τυχεροί ώστε να τους παρέχεται εκπαίδευση, οι φοιτητές όλου του κόσμου, οφείλουν να λάβουν αυτά τα στοιχεία υπόψη τους και να συνεχίσουν να ρωτούν τον εαυτό τους την ίδια ερώτηση: Εάν ο κόσμος έχει όλα αυτά τα προβλήματα, κι εμείς βιαζόμαστε να δημιουργήσουμε νέα, και όλοι απαιτούμε να λυθούν, ποιος πρόκειται να βρει τις λύσεις; Τέσσερα εκατομμύρια άνθρωποι αναρωτιούνται “Θα βρω νερό που δε θα με σκοτώσει, που δε θα σκοτώσει τα παιδιά μου;” Ποιος θα τους λύσει το πρόβλημα; Αυτών και όσων αναρωτιούνται που θα βρουν τρόφιμα, και των 1,6 δισεκατομμυρίων ανθρώπων που δεν είχαν ποτέ ηλεκτρική ενέργεια;
Ασύμμετρη είναι η ικανότητα των ανθρώπων να λύσουν τα προβλήματα σε αυτόν τον πλανήτη. Οπωσδήποτε δε μπορούμε να περιμένουμε από τους ανθρώπους που δεν έχουν πόρους να παρέχουν λύσεις. Αυτό σας κάνει μια μειονότητα. Έχω ακούσει διαφορετικούς ορισμούς της “μειονότητας”, αλλά οι μορφωμένοι άνθρωποι που καταλαβαίνουν τους νόμους της φύσης, τους κανόνες της εφαρμοσμένης μηχανικής ή τη θεωρία του ατόμου και τα οικονομικά και την πολιτική και τη δημοκρατία είναι μια απίστευτα μικρή μειονότητα σε αυτόν τον πλανήτη και έχουν ένα τεράστιο πλεονέκτημα δύναμης και ελέγχου στο παγκόσμιο φυσικό και πολιτικό περιβάλλον. Δεν ειναι απαραίτητο να είστε ιστορικός για να γνωρίζετε ότι τις περισσότερες φορές αυτή η δύναμη χρησιμοποιείται για να βοηθήσει τους πλουσίους να γίνουν πλουσιότεροι. Είστε σε θέση να σκεφτείτε πώς οι σπουδές σας πρόκειται να σας κάνουν πιο πλούσιους.
Οφείλετε επίσης να θυμάστε ότι, εάν πρόκειται να λυθούν όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σε αυτόν τον κόσμο, αυτό είναι απίθανο να συμβεί με τους ανθρώπους και τις ιδέες που μας έφτασαν εκεί όπου είμαστε. Κι ούτε είναι οι ίδιοι άνθρωποι και οι ίδιες ιδέες αυτές που πρόκειται να μας φτάσουν σε μια διαφορετική θέση. Χρειάζονται νέοι άνθρωποι με νέες ιδέες. Εσείς.
Επ’ ευκαιρία εάν ακούγομαι απαισιόδοξος, κάτι τέτοιο δε θα μπορούσε να είναι πιο μακρυά από την αλήθεια. Είμαι πιο αισιόδοξος από όσο υπήρξα ποτέ στη ζωή μου. Κι αυτό επειδή η δύναμη της τεχνολογίας — μέσω του Διαδικτύου, των δορυφόρων — μας επιτρέπει να μεταφέρουμε ιδέες αμέσως, οπουδήποτε στον κόσμο. Και οι κακές ιδέες θα φθάσουν εκεί επίσης αλλά οι καλές ιδέες μπορούν να κινηθούν αμέσως. Οι πόροι μπορούν να κινηθούν αμέσως. Είμαι μια μικρή – μικροσκοπική επιχείρηση. Έχω δύο χωριά στο Μπαγκλαντές που τροφοδοτώ με ηλεκτρικό ρεύμα και γεννήτριες στο μέγεθος αυτής της εξέδρας. Εδώ και 24 εβδομάδες εργάζονται μόνο με κοπριά. Έχω ένα χωριό στην Ονδούρα στο οποίο παρέχω απόλύτα καθαρό νερό με ένα κιβώτιο στο ίδιο μέγεθος. Ναι, κάνω μια δουλειά και φτιάχνω πράγματα για ανθρώπους που μπορούν να πληρώσουν. Αλλά αυτό που με κάνει πολύ αισιόδοξο είναι η ιδέα ότι ο κόσμος κινείται προς ένα μέρος όπου οι πραγματικά καλές ιδέες είναι καλοδεχούμενες. Ο κόσμος περιμένει με ανυπομονησία την αλλαγή.
Κινούμαστε από έναν κόσμο της ύλης, από την ιδέα ότι υπάρχει μιά πεπερασμένη ποσότητα χρυσού, μια πεπερασμένη ποσότητα σχεδόν από οτιδήποτε εκεί έξω. Καθ’ όλη την εξέλιξη της ιστορίας, οι άνθρωποι πολέμησαν για την ύλη: έδαφος, καύσιμα, ύλη. Αλλά στη δική σας γενιά, αυτό που έχει αξία δεν είναι πια η ύλη. Είναι οι ιδέες. Το Διαδίκτυο είναι μια αφηρημένη έννοια – η αξία της Google υπερβαίνει την αξία όλων των εταιριών κατασκευαστριών αυτοκινήτων. Σε έναν κόσμο ιδεών, αυτό δεν είναι πια ένα παιχνίδι με μηδενικό άρθροισμα. Δεν ειναι απαραίτητο να κερδίσετε από την απώλεια κάποιου άλλου, όπου εσείς έχετε τον χρυσό, το πετρέλαιο ή το νερό, κι εκείνος δεν τα έχει.
Σε έναν κόσμο ιδεών, όλοι δημιουργείτε και μοιράζεστε εκείνες τις ιδέες και καθένας έχει περισσότερες ιδέες στο τέλος, είτε είναι μια θεραπεία για τον καρκίνο ή ένας τρόπος για να κατασταθεί το νερό πόσιμο και η ενέργεια μη – ρυπαντική. Είτε σας αρέσει, είτε όχι, κινείστε για πρώτη φορά σε έναν κόσμο όπου οι ιδέες αξίζουν περισσότερο από όλη την ύλη που υπάρχει. Αλλά αυτές οι ιδέες πρέπει να προέλθουν από μορφωμένους ανθρώπους και πρέπει να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο και όχι ως όπλο. Τότε θα συμβεί η μεγαλύτερη αλλαγή.
Αντιμετωπίζουμε επίσης έναν κόσμο όπου τελικά οι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι όλοι πρόκειται να πετύχουμε από κοινού. Σε αυτόν τον κόσμο, όπου το παιχνίδι έχει πάψει να είναι μηδενικό, τέσσερα δισεκατομμύρια άνθρωποι θα δημιουργούν νέες ιδέες χωρίς να επιδιώκουν να μας καταστήσουν όλους φτωχότερους για να γίνουν πλουσιότεροι. Θα μας κάνουν όλους πλουσιότερους. Είναι ένας κόσμος όπου οι ιδέες μετράνε, όπου οι μορφωμένοι άνθρωποι μπορούν να οδηγήσουν και να βοηθήσουν και να είναι ηγέτες για όλους αντί να τους ανταγωνίζονται. Είναι ένας κόσμος όπου το ποσοστό αλλαγής προς το καλό μπορεί να υπερβεί οτιδήποτε μπορείτε να φανταστείτε. Θα ήταν αδύνατο να φανταστεί κανείς οποιαδήποτε εναλλακτική λύση.
Έτσι θα ικέτευα κάθε μορφωμένο άνθρωπο σε αυτόν τον κόσμο να θυμάται, κάθε ημέρα που ξυπνά, ότι είναι μέλος μιας απίστευτα μικρής μειονότητας σε όλη την ανθρωπότητα. Και αυτό το προνόμιο καταλαβαίνω ότι μας δίνει, σκέφτομαι ότι μας δίνει, μια τεράστια ευθύνη για να είμαστε ηγέτες που κάνουν τα σωστά πράγματα για τους σωστούς λόγους. Και θυμηθείτε ότι μπορείτε να ζείτε καλά και να κάνετε και το καλό. Όλοι θα βγείτε από εδώ και θα πάρετε τις καλές δουλειές. Αλλά θα βγάζετε και τα λεφτά σας από ότι κάνετε σε αυτές τις δουλειές. Θα κάνετε τη ζωή σας από αυτό που δίνετε.
Να έχετε μια καλή ζωή.”
Ο Dean Kamen απευθύνθηκε με τα λόγια αυτά στους αποφοίτους του Κολλεγίου Bates στις 27 Μαίου του 2007. Μπορείτε να βρείτε το αγγλικό κείμενο εδώ.
Στο λόγο του, ο Kamen αναφέρθηκε σε zero-sum games (παιχνίδια με μηδενικό άρθροισμα). Η θεωρία των παιγνίων του John von Neumann αποκτά ενδιαφέρον και αξιοποιείται σε στρατηγικές διοίκησης και Marketing. Η τακτική “Κερδίζω – Κερδίζεις” αναλύεται στο βιβλίο της Νάνσυ Μαλλερού, “Ανταγωνιστές συνεργαστείτε“, Εκδόσεις Σιδέρης (Σελ. 223).
Μάθετε περισσότερα για τον Dean Kamen στο άρθρο του Βαγγέλη Βαγγελάτου (Εφημερίδα Ελευθεροτυπία)
Διαβάστε ακόμα: Power for the people 1: Bangladesh – Bringing light to the village ,
Segway Creator Unveils His Next Act: Inventor Dean Kamen wants to put entrepreneurs to work bringing water and electricity to the world’s poor.
2 Comments, Comment or Ping
Reply to “Παιχνίδια εξουσίας με μηδενικό άρθροισμα: Ο λόγος στον Dean Kamen”